Kennisdeling: incontinentie-geassocieerde dermatitis (IAD)
Dit artikel biedt een overzicht van incontinentie-geassocieerde dermatitis (IAD): klinisch beeld en classificatie, onderscheid met decubitus, en richtlijnen voor preventie en behandeling.
Klinisch beeld en classificatie
Volgens de GLOBIAD-classificatie wordt IAD ingedeeld in vier categorieën. 1A en B zijn de categorieën zonder klinische tekens van infectie. 2A en B tonen wel klinische tekens van infectie.
Categorie 1A: Intacte huid met aanhoudende roodheid, zonder infectietekens
- Een grillige, blijvende roodheid door inflammatie.
- Bij personen met een donkere huid is de roodheid niet altijd duidelijk zichtbaar maar kan de huid ook eerder bleker, donkerder of paars zijn.
- Aanwezigheid van intacte blaren mogelijk.
- Bijkomend:
- Huidtemperatuur: hoger of lager dan de omgevende huid
- Glimmende huid
- Verweekte huid
- Gevoeligheid: branderig gevoel, jeuk.
Categorie 1B: Intacte huid met tekenen van infectie
Naast de tekens van 1A zijn er klinische tekens van infectie. Witte schilfering en satellietletsels (pustels rondom het letsel) kunnen wijzen op een schimmelinfectie.
Categorie 2A: ontvelde huid zonder infectietekens
Tekens uit categorie 1A komen ook voor en er is huidschade met een grillig patroon.
Categorie 2B: Ontvelde huid met tekenen van infectie
Ontvelling (criteria 2A) en tekens van infectie (criteria 1B) met bijkomend mogelijk:
- Beslag in het wondbed
- Groene verkleuring van het wondbed
- Overmatig exsudaat
- Etterige afscheiding
- Glanzend aspect wondbed
Andere kenmerken IAD-LETSEL
- Het letsel blijft beperkt tot de epidermis, in tegenstelling tot decubitus, dat diepere huidlagen kan aantasten. Uitzondering kan een letsel uit 2B zijn.
- Bij IAD komen kissing ulcers (kopieletsel aan beide zijden van de benen, billen) regelmatig voor.
Onderscheid tussen decubitus en IAD
Correcte differentiatie is essentieel, omdat beide aandoeningen een andere behandeling vereisen. IAD verhoogt het risico op het ontwikkelen van decubitus. Gemengde letsels zijn ook mogelijk.
Decubitusletsel |
IAD | |
Oorzaak |
Druk- en schuifkrachten veroorzaken ischemie |
Aanwezigheid van vocht urine en/of feces |
Diepte |
Kan diepe weefsellagen aantasten |
Meestal beperkt tot de oppervlakkige huidlagen |
Locatie |
Voornamelijk op drukpunten |
Perianale regio en bilnaad |
Wondranden |
Duidelijk afgetekend |
Vaag en grillig |
| Wegdrukbare roodheid | Niet wegdrukbare roodheid | Soms wel wegdrukbaar |
| Necrose | Mogelijk | Geen |
Preventieplan
Als huisarts kan je deze richtlijnen meegeven aan de patiënt, zijn mantelzorgers of zorgverleners.
- Dagelijkse huidobservatie en evaluatie van het risico.
- Aangepast incontinentiebeleid: oorzaken aanpakken, aangepast materiaal, aangepaste hulpmiddelen (bijvoorbeeld gebruik van een condoomkatheter), tijdig vervangen incontinentiemateriaal (wanneer verzadigd en na elke stoelgang).
- Protocol voor huidbescherming: reinigen, beschermen en herstellen.
1. Reinigen
- Vermijd gewone zepen.
- Gebruik pH-neutrale, ongeparfumeerde reinigingsproducten zoals Eucerin® of Lactacid Derma®.
- Gebruik bij voorkeur specifieke producten (bijvoorbeeld Menalid® schuim) of kant-en klare incontinentiedoekjes (al dan niet met barrièreproduct). Let op: dit zijn geen wegwerpwashandjes bedoeld voor het ochtendtoilet.
- Gebruik lauw water.
- Dep de huid voorzichtig droog met zachte handdoeken uit de droogkast.
- Vermijd overmatig wassen met water en zeep.
2. Beschermen
- Breng een barrièreproduct aan om vocht van de huid te scheiden.
- Crèmes met dimethicone, barrièrefilms en elastomeer huidbeschermers zijn vanwege hun eigenschappen beter geschikt voor preventie dan zalven, pasta’s en lotions.
- Voorbeelden van productnamen*
- Crèmes: Cicalfate® crème, Aldanex®skin protectant, Cavilon® crème, Proshield®plus skin protectant, zinkoxidecrème, BRAVA® barrier crème, TENA® barrièrecrème, Bepanthol®, Bepanthen®baby, …
- Barrièrefilms: CavilonTM no sting barrier spray, BRAVA® skin barrier spray, SilesseTM huidbeschermingsspray, …
- Elastomeer huidbescherming: Cavilon Advanced Skin Protectant®, …
*Voorbeelden van barrièreproducten op de Belgische markt (uit richtlijn WCS 2023)
3. Herstellen
- Gebruik hydraterende crèmes om de vetzuurlaag en de pH van de huid te herstellen.
- Vermijd het gebruik van zalven en pasta’s als hydraterend product. Zij zijn te occlusief.
- Zalven die glycerine of ureum bevatten, worden best vermeden. Deze ingrediënten trekken water aan en kunnen overhydrateren.
Behandeling
Houd bij de behandeling rekening met de observatie, bescherming en zo nodig behandeling van de wondomgeving. De wondomgeving is ook kwetsbaar door wondvocht en maceratie. Alle preventieve aandachtspunten gelden ook tijdens de behandelingsfase.
1. Reinigen
Kan met o.a. kraantjeswater, NaCl 0,9% of wound cleanser.
2. Ontsmetten
- Bij geïnfecteerde wonden (cat. 1 en 2B) wordt het gebruik van o.a. Iso-Betadine® zeep of Hibiscrub® zeep aangeraden. Ontsmet hierbij ook de brede wondomgeving.
- Kies een ontsmettingsmiddel aangepast aan de kiem.
3. Behandelen
Categorie 1A |
- Beschermen en hydrateren |
Categorie 2A |
Vloeibare producten zoals sprays en lotions uit het preventieve luik. Voor nattende letsels: |
| Categorie 1B | Volgens soort infectie:
|
| Categorie 2B | Volgens soort infectie:
|
4. Bedekkend verband
- Niet nodig bij barrièrefilms of elastomeer huidbescherming
- Bij crèmes, zalven, lotions en pasta’s: non-woven kompres of absorberend bedekkend verband afhankelijk van exsudatiegraad
- Gebruik atraumatische bevestiging van het bedekkend verband.
Referenties
- Gebaseerd op: De Graaf A., Schols K, Toppets A., Vrebos C., Praktische richtlijn WCS, Preventie en behandeling van incontinentie-geassocieerde dermatitis (IAD), 2023
- Foto’s GLOBIAD categorieën: Beeckman D., Van den Bussche K., et.al. The Ghent Global IAD Categori[1]sation Tool (GLOBIAD). Skin Integrity Research Group - Ghent University 2017. Available to download from www.UCVVGent.be