Nee, een depressie hoort niet gewoon bij ouder worden

Wat is depressie?

“Depressie is een stemmingsstoornis die veel verder gaat dan het bekende dipje en verdwijnt dan ook niet vanzelf. Wanneer mensen stiller worden, zich terugtrekken en minder interesse tonen in hobby’s, zeggen we al snel: ze worden oud. Maar dat is een valkuil. Verlies van plezier, aanhoudende somberheid, prikkelbaarheid of gevoelens van waardeloosheid zijn geen normale tekenen van veroudering. Zeker wanneer deze signalen langer aanhouden dan twee weken, moeten we op onze hoede zijn.”

Waarom moeten we extra alert zijn bij ouderen?

“Bij ouderen zijn de klachten vaak subtieler en doen we ze al gauw af als lichamelijke ongemakken of beginnende geheugenproblemen. De eerste tekenen van dementie kunnen lijken op depressie, en omgekeerd. Dat maakt het onderscheid soms lastig.

Daarbij linken we symptomen zoals hoofd- en buikpijn, vermoeidheid of vergeetachtigheid niet altijd aan psychisch leed. Heel wat ouderen gebruiken ook nog eens meerdere geneesmiddelen tegelijk, wat bepaalde symptomen kan versterken of juist verdoezelen.”

Hoe komt het dat ouderen zo moeilijk hulp zoeken?

“De zogenaamde stille generatie, het merendeel van de 80-plussers, groeide op in een periode waarin praten over gevoelens niet vanzelfsprekend was. ‘Niet klagen, maar dragen’, klonk het. Ook leerzaam, maar niet als het gaat over het bespreekbaar maken van psychische klachten.

Met een goed gesprek kom je al ver: stel de juiste vragen en er komt vaak al veel naar boven. Daarnaast weten ouderen niet altijd waar ze terechtkunnen. Ze zijn minder vertrouwd met het psychosociaal ondersteuningsaanbod. En soms is de stap te groot: men wil niet als zwak overkomen.”

Wat kunnen mantelzorgers doen?

“Mantelzorgers merken veranderingen vaak als eerste op. Door signalen te benoemen en ruimte te maken voor een open gesprek, kunnen ze veel betekenen. Dat gesprek aangaan is niet eenvoudig, gelukkig hoeven ze dat niet alleen te doen.

De thuisverpleegkundigen kunnen mee ondersteunen en het gesprek begeleiden. Mantelzorgers moeten ook hun eigen grenzen bewaken. Zorg dragen voor iemand met psychische klachten kan een uitdaging zijn. Tijdig hulp vragen is dus ook voor hen een must.”

Waar vind je hulp als mantelzorger?

“Campagnes zoals ‘kijk eens onder de schil’ van Te Gek?! helpen om psychische problemen bij ouderen bespreekbaar te maken. Voor mantelzorgers bestaan er steunpunten en lokale dienstencentra. Lotgenotencontact is waardevol, al voelt niet iedereen zich daar meteen toe aangetrokken. Daarom is het belangrijk dat zorgverleners meezoeken naar wat écht past bij de persoon en diens situatie.”

Mag je hopen op herstel?

“Een depressie is zwaar, maar ik heb al mooie herstelverhalen gezien, zowel in de ouderenpsychiatrie als in de thuisverpleging. Ik herinner me een patiënt die na een val niet meer dezelfde was. Fysiek herstelde hij, maar alles ging traag en elke beweging kostte moeite. De man die ooit sociaal en hartelijk was, leek verdwenen. De huisarts werd op de hoogte gebracht en na enkele consultaties startte hij met antidepressiva.

Uiteindelijk ging hij ook op gesprek bij een psycholoog. Gezinszorg werd ingeschakeld en nam hem wekelijks mee naar de markt. Langzaam zagen we verandering. Enkele maanden later ging het zelfs zo goed dat we onze bezoeken konden afbouwen. De man vond als het ware een stuk van zichzelf terug. Dat is de kracht van aandacht. Van nabijheid. Van durven praten. Want depressie hoort niet gewoon bij ouder worden. En er is altijd iets wat we kunnen doen – als zorgverlener, als mantelzorger, als mens.”

* _{Cijfers komen uit het onderzoek ‘De geestelijke gezondheid van ouderen in Vlaanderen. Resultaten vanuit populatieperspectief’ uitgevoerd voor de KU Leuven, UAntwerpen en Te Gek! en gebaseerd op de public mental health monitor.}