Wanneer ‘vergeten’ vragen oproept
Iets vergeten: het is de normaalste zaak van de wereld. En toch slaat de paniek snel toe: ‘Vergeet ik steeds meer? Is dit wel normaal?’ Huisarts Joke Pauwelyn legt uit welke signalen ertoe doen en toont waarom je het onderwerp best niet uit de weg gaat.
Joke Pauwelyn
- Huisarts met meer dan dertig jaar praktijkervaring
- Sinds eind 2024 is ze projectleider van Dementie Referentie Artsen (DRA) bij het Expertisecentrum Dementie Vlaanderen
- Vanuit die rol zet zij, samen met o.a. het Wit-Gele Kruis, in op vroegtijdige herkenning en goede ondersteuning van mantelzorgers
Wat versta je onder vergeetachtigheid?
“Dat zijn alledaagse haperingen die veel mensen kennen: ‘Waar heb ik mijn sleutels gelaten?’, ‘Wat kwam ik weer in de kelder doen?’ Op zichzelf zegt dat nog niets. Ik kijk naar het verloop van de dag: komt iemand na zo’n hapering weer op gang, lukt het om plannen te maken en de gewone routines uit te voeren? Zo ja, dan spreken we doorgaans over normale vergeetachtigheid.”
Hoort vergeetachtigheid bij het ouder worden?
“Met ouder worden veranderen onze hersenen. We hebben miljoenen hersencellen en maken doorheen het leven verbindingen. Op hogere leeftijd gaan deze verbindingen verloren en verloopt de informatieoverdracht soms trager.”
Kan je iets doen om vergeetachtigheid te voorkomen of te beperken?
“Het is nooit te laat om gezond te eten, meer te bewegen en te stoppen met roken. Wat goed is voor je lichaam, is ook goed voor je hersenen. Hoor of zie je minder goed? Laat je dan een hoorapparaat of bril aanmeten. Zorg er ook voor dat je voldoende prikkels opvangt: dat onder steunt hoe je brein informatie binnenkrijgt. Je kan je hersenen al stimuleren met kleine aanpassingen, zoals je tanden eens met de andere hand poetsen.”
Het is niet makkelijk om te praten over dingen vergeten of een vermoeden van dementie.
“Toch is praten belangrijk. Stel vooral open vragen: ‘Waarom vertel je mij dit? Waar maak je je zorgen over?’ Zo maak je het thema bespreekbaar en bouw je vertrouwen op. Wanneer het niet meer alleen lukt, kan je afspreken wie waarmee mag helpen.”
Zorg dragen voor iemand met dementie vraagt flexibiliteit en zachtheid
Wie merkt de veranderingen vaak als eerste op?
“Voor mensen uit onze omgeving zijn de veranderingen soms duidelijker. Dat kunnen partner, kinderen, mantelzorgers maar ook iemand van de thuiszorg zijn. Hun observaties over dagen en weken zijn cruciaal. Een huisarts is tijdens een consult vaak slechts een kwartiertje aanwezig.”
Wanneer stap je dan best naar de huisarts?
“Als je gevoel zegt dat er iets niet klopt. Zeker wanneer het geen tijdelijke vergeetachtigheid is door een stresssituatie maar een achteruitgang die blijft aanhouden. Dat zijn signalen om te bespreken met je huisarts. Bij het vermoeden van dementie zal hij of zij je vaak doorsturen naar de geheugenkliniek. Dat team kan de diagnose dementie stellen en je ook vertellen over welk type het juist gaat.”
Hoe onderscheidt dementie zich van vergeetachtigheid?
“Dementie is meer dan vergeten: vaak zie je ook karakterveranderingen, problemen met ruimtelijk inzicht, plannen uitvoeren, verschillende dingen tegelijk doen of vanzelfsprekende taken die plots niet meer goed lukken. Het gaat dus over meerdere functies die tegelijk en steeds meer geraakt worden.”
(Lees verder onder de foto.)
Waarom is de diagnose dementie van belang?
“Na de diagnose kan een proces van aanvaarding beginnen. Voor dementie bestaat geen genezende behandeling, maar wel zorg: het verlagen van de belasting, het afspreken van vaste routines, op tijd ondersteuning inschakelen en het duidelijk maken aan anderen wat voor jou belangrijk is nu je dat nog zelf kan vertellen.
Dementie is een ziekte en geen kwade wil. Nabijheid en begrip zijn daarom essentieel, ook al is het soms moeilijk om met karakterveranderingen om te gaan. Iemand met dementie kan zich verloren voelen in zijn eigen leven.”
Wat is de impact op het dagelijks leven?
“Het kan moeilijke momenten met zich mee brengen, zowel voor wie ermee leeft als voor mantelzorgers. Tegelijk blijven er ook mooie, waardevolle momenten bestaan. Of, zoals het in een liedje klinkt: ‘Het is nog al niet naar de wuppe’. Daarom spreek ik liever niet over ‘dementerenden’, maar over mensen met dementie. Want niemand mag herleid worden tot een diagnose.”
Heb je nog tips hoe om te gaan met dementie?
“Dans als het ware mee met je naaste, moeder of vader. Is de waarheid schadelijk, dan mag een leugentje om bestwil. Iemand die blijft herhalen dat hij naar de supermarkt moet, terwijl hij net ging, kan je geruststellen met: ‘De supermarkt is gesloten. Waar heb je zin in? Misschien staat het hier in de kast?’
Afleiding helpt vaak meer dan in discussie gaan. Inhoud vervaagt, maar de emoties blijven hangen. Zorg dragen voor iemand met dementie vraagt flexibiliteit, zachtheid en nabijheid. Voor de ander, maar ook voor jezelf.”