Hoe omgaan met een paniekaanval?

Wanneer spreek je van een paniekaanval?

“Een aanval komt vaak onverwacht, zonder duidelijke oorzaak. Fysiek voel je het via hartkloppingen, ademnood, spierpijn of kortademigheid. Alsof er iets – niet letterlijk natuurlijk – op je hoofd valt. Het is een indrukwekkende ervaring doordat je niet goed weet wat er gaande is.” 

En wat erna?

“Dan spelen er vaak rampscenario’s door je hoofd als je probeert te achterhalen wat er net gebeurde. Vermijd je daardoor bepaalde situaties, dan spreken we van een ‘stoornis’. Je eerste aanval was bijvoorbeeld op de bus dus je neemt de bus niet meer. De gedachte alleen al kan die angst terug oproepen. Je zoekt veiligheid, blijft thuis en sluit jezelf af. Zodra dat voorkomt en de angst de regie overneemt en je leven ‘verstoort’, heb je een stoornis. Maar paniekaanvallen verdwijnen ook vaak spontaan. Daarna kan je gewoon je leven weer verderzetten.”

Bestaat er zoiets als angst voor angst, en dus voor een paniekaanval?

“Als je vreest dat je paniekaanval zal terugkeren, wil dat waarschijnlijk zeggen dat je het mechanisme nog niet helemaal hebt ontmaskerd. Het is belangrijk om eerst heel goed te begrijpen wat het precies is. Hoe heftig een paniekaanval ook is, zodra je weet wat het is, kan je er makkelijker mee omgaan. Want eigenlijk is het iets heel onschuldigs. Als je blijft vrezen voor een aanval en de situatie uit de weg gaat, kan je brein niet leren en verandert er niks. Cognitieve gedragstherapie en oefeningen waarbij je jezelf blootstelt aan je angst, zijn ontzettend efficiënt en eigenlijk de snelste manier om het te deblokkeren.”

Angst is dus behandelbaar?

“Ja, al kan het tempo van herstel verschillen. Soms kunnen er ook andere zaken spelen, zoals traumatische ervaringen of machteloosheid en moedeloosheid. Een goede begeleiding is dan essentieel en je moet vooral je eigen tempo volgen. Angst behandel je dus best op maat. Zo moeten we soms eerst iets onderliggends aanpakken. Verschillende therapieën helpen en in sommige gevallen ook medicatie. Dat is dan wel tijdelijk, en in situaties die zodanig onleefbaar zijn dat de persoon niet meer kan functioneren of slapen. Spreek hier altijd over met een dokter, eventueel gecombineerd met psychologische begeleiding.” 

Hoe ga je om met angst voor of na een diagnose?

“Bij plotse diagnoses is dat bijzonder uitdagend. Het is ook helemaal oké om stil te staan bij dat nieuws. Probeer vooral zo mild mogelijk te zijn tegen jezelf zodat die angst niet kan overgaan in een paniekreactie. Zoek hoop in kleine dingen en trek je daaraan op. 

Paniek is een normale reactie op gevaar, en een diagnose voelt als gevaar. Die angst kan je overvallen, bijvoorbeeld ’s nachts. Je piekert, weet niet wat te doen, maar je bent niet alleen. Praat met iemand die je vertrouwt: je huisarts, thuisverpleegkundige of iemand uit je omgeving. Wat voor jou vreemd voelt, is voor velen herkenbaar.”

Hoe ga je hier als omgeving mee om?

“Luister naar de persoon en probeer niet te denken in oplossingen. Hoe goed je het ook bedoelt, hij of zij mag zich even slecht voelen. Durf vooral vragen te stellen en door te vragen. Vaak vermijden mensen dat, maar het kan net ontwapenend zijn. Want zo heb je de kans om bepaalde zaken nog uit te spreken of herinneringen op te halen. Oordeel niet wanneer de ander spreekt en laat weten dat je er altijd bent.”