Sondes en katheters
Sondes en katheters zijn flexibele buisjes die vloeistoffen aanvoeren naar en afvoeren van het lichaam wanneer traditionele methodes niet werken. Hier lees je alles over hoe je die zorg het best regelt en wat voor oplossingen er bestaan.
Waarom verpleegkundige thuiszorg voor katheters en sondes?
Er bestaan verschillende soorten katheters en sondes, die allemaal medische zorg en expertise nodig hebben.
Sommige handelingen kan je zelf aanleren, andere vertrouw je het best toe aan een thuisverpleegkundige voor veiligheid en comfort.
Je verpleegkundige doet de volgende handelingen:
- sonde of katheter controleren, zoals de insteekplaats, werking, verband, het correcte gebruik …
- katheter aanprikken, en katheters en sondes plaatsen
- verbanden wisselen
- medicatie, voeding, vocht toedienen
- spoelen en/of afsluiten van de katheter of sonde
- verwijderen van sommige katheters en sondes
- informatie geven over je sonde of katheter
Samen bekijken we welke zorg jij of je mantelzorger eventueel zelf kan aanleren, met de nodige uitleg en ondersteuning van je thuisverpleegkundige.
Welke soorten sondes en katheters bestaan er?
Over welke sonde of katheter je spreekt, bepaalt grotendeels welke soort zorg je zoekt. Hieronder krijg je een overzicht van de meest gebruikte sondes en katheters in de thuiszorg.
Heb je een vraag over een andere soort katheter, sonde of een drain? Aarzel dan niet om contact met ons op te nemen en te bespreken wat er mogelijk is.
Medicatie en vocht krijgen
Als je door discomfort, veiligheid of medische redenen geen medicatie kan krijgen via de mond of de huid, kan je arts of verpleegkundige een katheter plaatsen.
De meest voorkomende katheters om medicatie toe te dienen zijn:
Centraal veneuze katheter
Een centraal veneuze katheter wordt in een groot bloedvat geplaatst, met het uiteinde dicht bij je hart. Je krijgt ze voor langdurig gebruik, bijvoorbeeld wanneer producten te irriterend zijn voor een bloedvatwand. De plaatsing gebeurt enkel in het ziekenhuis.
Ze dienen onder andere om:
- langdurig vocht en voeding te krijgen
- chemotherapie
- bloed te krijgen
- medicatie te krijgen, zoals antibiotica, pijnstillers en geneesmiddelen tegen schimmels
- bloedafnames uit te voeren
Met enkele soorten centraal veneuze katheter kan je ook gemakkelijker naar huis:
- Poortkatheter, soms nog gekend als port-a-cath, heeft een onderhuidse implanteerbare kamer, verbonden met een katheterleiding, die aangeprikt kan worden door een naald via de huid.
- Hickman-katheter, gedeeltelijk getunneld in onderhuids vetweefsel voor die in een ader gaat.
- PICC-katheter, een dunne katheter ingeplant in de bovenarm.
Lange veneuze katheter
Een lange veneuze katheter wordt in de arm geplaatst, maar wordt in het bloedvat niet zo ver doorgeschoven als een centrale katheter. Zo’n katheter wordt ook in het ziekenhuis geplaatst.
Je krijgt ze voor middellange toediening van:
- antibiotica
- voedingsstoffen
- vocht
De midline-katheter, bijvoorbeeld, kan je thuis gebruiken.
Perifere katheter
De perifere katheter is een korte katheter die ter hoogte van het aangeprikte bloedvat blijft en die wordt geplaatst door een verpleegkundige.
Je gebruikt de perifere katheter voor een korte termijn, om vocht en medicatie te krijgen die niet te prikkelend zijn voor kleinere bloedvaten.
Bij tekenen van infectie of als je perifere katheter niet goed meer werkt, moet je verpleegkundige die opnieuw prikken.
Subcutane katheter
Een subcutane katheter wordt onderhuids geplaatst door een verpleegkundige. Na het toedienen van de medicatie kan die ter plaatse blijven voor de volgende toediening.
Deze katheters zijn bedoeld voor de korte tot middellange termijn. Je verpleegkundige vervangt ze het best om de paar dagen, afhankelijk van het doel en het gebruik.
De katheter wordt gebruikt om een product doorlopend of op regelmatige tijdstippen aan een lage dosis gedurende langere periode toe te dienen, zoals bij:
- groeihormonen
- insuline
- pijnmedicatie
Voeding krijgen
Wanneer je onvoldoende kan of mag eten, krijg je voeding op andere manieren. Afhankelijk van de oorzaak van de aandoening kan je sondevoeding al dan niet via je spijsverteringsstelsel krijgen.
Niet langs je spijsverteringsstelsel: parenterale voeding
Als je via een centraal veneuze katheter voeding krijgt, spreken we van totale parenterale of TPN-voeding.
Daarbij omzeil je het spijsverteringsstelsel en krijg je voedingsstoffen rechtstreeks in je bloedbaan.
Alles over parenterale voeding
Wel langs je spijsverteringsstelsel: sondevoeding
Bij sondevoeding krijg je vloeibare voeding rechtstreeks in je maag via een maagsonde. Je gebruikt dus nog steeds je spijsverteringsstelsel.
Er bestaan verschillende soorten maagsonde:
- Bij een gewone maagsonde krijg je sondevoeding door een buisje dat via je neus of mond naar je maag loopt.
- Met een PEG-sonde of gastronomiesonde krijg je een slangetje rechtstreeks in je maag ingeplant, via een opening in je buikwand.
Vloeistoffen en afvalstoffen verwijderen
Blaaskatheter via de plasbuis
Een blaaskatheter is vaak een eerder soepele katheter die via de plasbuis naar de blaas loopt om urine uit de blaas te laten wegstromen.
- Voor langere periodes spreken we over een verblijfsonde. De thuisverpleegkundige controleert daarbij regelmatig op infecties of andere problemen.
- Er bestaan ook sondes voor eenmalig gebruik. Die verwijder je meteen, zodra je klaar bent, en je gebruikt elke keer een nieuwe. Hoe vaak je sondeert, hangt af van je individueel zorgplan. Meestal komt dat neer op 4 tot 6 keer per dag. Je kan zo’n sonde zelf leren inbrengen.
Bij beide soorten ondersteunt je thuisverpleegkundige je met de nodige zorg.
Je krijgt van je thuisverpleegkundige niet enkel advies over hoe je infecties voorkomt, maar ook over welk materiaal je terugbetaald krijgt.
Een blaaskatheter is ook nuttig voor blaasspoelingen en blaasinstallaties, om de blaas te spoelen en/of medicatie toe te dienen. Dat kan ook met een suprapubische sonde.
Suprapubische blaassonde
Een suprapubische blaassonde wordt boven het schaambeen door de huid rechtstreeks in de blaas geplaatst om zo urine te laten aflopen. Dat verloopt via een kleine incisie net boven het schaambeen.
Zo’n suprapubische sonde plaatsen, is een steriele handeling die de arts in het ziekenhuis uitvoert.
De sonde heeft meestal elke 6 tot 12 weken vervanging nodig, afhankelijk van het type materiaal en risico op verstopping.
- De eerste vervanging gebeurt door een arts.
- De volgende vervangingen mag een verpleegkundige uitvoeren.
Peritoneale dialyse
Bij peritoneale dialyse of buikspoeling wordt een dialysekatheter in de buik geplaatst die vloeistof in het buikvlies aanvoert en afvoert om afvalstoffen en overtollig vocht te verwijderen.
Zo’n peritoneale dialyse gaat via een katheter in de huid, die regelmatig medische zorg nodig heeft.
Hemodialyse
Als je geen dialyse langs je buikvlies kan krijgen, krijg je hemodialyse in het ziekenhuis. Om het bloed te zuiveren, bestaan er 2 toegangswegen:
- Een ‘fistel’ of ‘shunt’. Dat is een speciale verbinding tussen je bloedvaten ter hoogte van je onderarm/pols.
- Een hemodialysekatheter. Dat is ook een centrale katheter ingebracht in de hals, ter hoogte van het sleutelbeen of in de lies.
Beide soorten moeten altijd zorg krijgen van de verpleegkundigen in het ziekenhuis.
Praktisch
Hoeveel kost het?
Het Wit-Gele Kruis factureert jouw verzorging rechtstreeks aan je ziekenfonds. Daarom hebben we voor de uitoefening van de zorg altijd een doktersvoorschrift nodig. Alleen zo betaalt je ziekenfonds de toegediende zorgen aan ons terug.
De wet bepaalt dat een beperkt aantal zorgen niet terugbetaald worden. Hiervoor vragen we een vergoeding. Informeer ernaar bij je zorgaanvraag.
Lees meer over de prijs van thuisverpleging en eventuele tegemoetkomingen.
Waar kan de verzorging doorgaan?
Het Wit-Gele Kruis biedt niet alleen zorg aan huis. Je bent ook welkom in een van onze verpleegposten in jouw buurt. Maak een afspraak en kom langs op het tijdstip dat voor jou past. We kunnen je ook op een andere locatie (school, werk, op vakantie, …) verzorgen.
Wanneer kan de zorg doorgaan?
We zijn er voor jou elke dag, de klok rond. Ook tijdens de weekends en op feestdagen. Afhankelijk van de zorgnood bepalen we samen met jou het tijdstip. Indien het nodig is, staat er ook een verpleegkundig nachtteam voor je klaar.
Lees meer over het tijdstip van de zorg.
Het Wit-Gele Kruis draait om mensen
Patiënten halen regelmatig aan dat het een meerwaarde is dat bepaalde zorgen zoals een suprapubische sonde vervangen of een antibioticakuur krijgen thuis in hun vertrouwde omgeving kunnen plaatsvinden. Blij dat ik als referentieverpleegkundige hieraan kan bijdragen!
